Het vergeten testament

Het vergeten testament

De rechtbank Rotterdam heeft een interessante uitspraak gewezen over de uitleg van een testament in een situatie waarin de levensomstandigheden van erflaatster later ingrijpend zijn veranderd. (Rb. Rotterdam 31 december 2025, ECLI:NL:RBROT:2025:15730). In deze zaak stond de vraag centraal of een oud testament nog paste bij de situatie op het moment van overlijden.

Wat was er aan de hand?
Erflaatster had in 1995, kort na haar echtscheiding, een testament opgesteld. Daarin had zij haar drie toen nog minderjarige kinderen tot haar enige erfgenamen benoemd. Dat paste bij haar situatie op dat moment. Zij was niet gehuwd en had de zorg voor drie jonge kinderen.

In de jaren daarna veranderde haar leven drastisch. Zij kreeg een nieuwe partner en ging met hem samenwonen. In 1996 werd een vierde kind geboren. In 2021 trouwde zij met haar partner in algehele gemeenschap van goederen. Dat was dus een heel andere situatie dan in 1995, het moment waarop zij het testament liet opmaken.

Toen zij in 2022 overleed ontstond een conflict. De drie oudste kinderen beriepen zich op het testament. Zij stelden dat zij de enige erfgenamen waren. De echtgenoot voerde aan dat het testament achterhaald was en niet meer aansloot bij de werkelijkheid. De werking van het testament zou daarom vervallen zijn.

Geldigheid testament
De rechtbank stelde voorop dat een testament geldig blijft totdat het rechtsgeldig wordt herroepen. Dat erflaatster mogelijk niet meer wist dat zij een testament had, maakte dat niet anders. Verder had erflaatster weliswaar op meerdere momenten ontkennend geantwoord op de vraag van de financieel adviseur of er testamenten waren, maar ook dat maakte volgens de rechtbank niet dat er sprake was van een rechtsgeldige herroeping. Het testament was dus niet ongeldig of vervallen.

Uitleg testament
De kern van de zaak lag daarom bij de uitleg van het testament. Artikel 4:46 BW bepaalt dat moet worden gekeken naar de verhoudingen die de erflaatster wilde regelen en naar de omstandigheden bij het opstellen.

In lijn met de rechtspraak van de Hoge Raad betrekt de rechtbank daarbij ook feiten en omstandigheden die zich ná het opstellen van het testament hebben voorgedaan, voor zover deze duidelijk maken dat de oorspronkelijke bedoeling niet langer aansluit bij de latere werkelijkheid.

Bij de toepassing van deze maatstaf hecht de rechtbank gewicht aan de ingrijpende veranderingen in het leven van erflaatster. Waar zij in 1995 nog een alleenstaande moeder was met drie minderjarige kinderen, leefde zij ten tijde van haar overlijden in gezinsverband met haar partner, met wie zij was getrouwd, en met wie zij een vierde kind had gekregen. De rechtbank achtte het aannemelijk dat erflaatster met het testament uit 1995 alleen de toen bestaande situatie (alleenstaand met 3 minderjarige kinderen) beoogde te regelen. Volgens de rechtbank heeft zij destijds geen regeling willen treffen voor de situatie waarin zij gehuwd zou zijn en een vierde kind zou hebben.

De omstandigheden van erflaatster in 2022 weken zo sterk af van haar situatie in 1995, dat deze omstandigheden niet langer aansloten bij hetgeen zij in 1995 in het testament had vastgelegd. Daarom was de rechtbank van oordeel dat het testament van erflaatster uit 1995 geen toepassing had op de situatie ten tijde van haar overlijden. Volgens de rechtbank moest de nalatenschap daarom worden afgehandeld volgens de regels van de wettelijke erfopvolging.

Gevolg
Het gevolg van de toepassing van het wettelijk versterferfrecht is, dat de echtgenoot en alle vier de kinderen als erfgenamen worden aangemerkt en dat de wettelijke verdeling van toepassing is. In dat systeem verkrijgt de langstlevende echtgenoot van rechtswege alle goederen van de nalatenschap, terwijl de kinderen een geldvordering krijgen ter grootte van hun erfdeel, dat in beginsel pas opeisbaar is bij het overlijden van de langstlevende.

Conclusie
Deze uitspraak laat zien dat de context belangrijk is bij de uitleg van een testament. De rechter kijkt niet alleen naar de tekst, maar ook naar de bedoeling en de omstandigheden.

Een oud testament kan daardoor zijn werking verliezen. Dat kan gebeuren als het leven van de erflaatster/erflater sterk verandert, bijvoorbeeld door een huwelijk of de geboorte van kinderen.

Het is daarom belangrijk om een testament regelmatig te herzien. Zo kan worden voorkomen dat het niet meer aansluit bij de werkelijkheid.

Heeft u vragen naar aanleiding van bovenstaand artikel? Neem dan gerust vrijblijvend contact met ons op via: info@sijbenpartners.nl of via 045-5602200. Wij helpen u graag verder.

Artikel geschreven door: Gabi Jongen